Ngày 4/8, theo tin từ Viện KSND tối cao, cơ quan này đã hoàn tất cáo trạng quyết định truy tố 5 bị can trong vụ án PMU18 về tội cố ý làm trái các qui định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng và tham ô tài sản. Đây là vụ án thứ 3 trong các vụ tiêu cực tại Ban quản lý các dự án 18 (PMU18) Bộ Giao thông vận tải.

Trong số 5 đối tượng bị truy tố lần này, có 2 đối tượng là bị án đã được xét xử về các tội đánh bạc, đưa hối lộ, đó là Bùi Tiến Dũng, nguyên Tổng Giám đốc PMU 18 và Vũ Mạnh Tiên, nguyên Phó Chánh văn phòng PMU18. Các bị can còn lại là: Lê Thị Thanh Hòa, Nguyễn Thanh Sơn - cả hai nguyên Phó phòng PID6 và Bùi Thu Hạnh, nguyên cán bộ Phòng tài chính - kế toán PMU18

Khi tiền Nhà nước trở thành… tiền chùa

Ban quản lý các dự án 18 (PMU18)  được Bộ Giao thông vận tải (GTVT) giao triển khai thực hiện các dự án sử dụng vốn vay ODA và nguồn vốn hỗ trợ khác, với tư cách là đại diện chủ đầu tư được ký kết các hợp đồng kinh tế tư vấn và xây lắp dự án nâng cấp cải tạo quốc lộ 18.

Theo qui định tại hợp đồng tư vấn, hợp đồng xây lắp, PMU 18 và Ban điều hành các gói thầu được mua xe ôtô bằng nguồn vốn ODA và nguồn vốn hỗ trợ khác để phục vụ thực hiện thi công. Lợi dụng qui định này, PMU 18 đã trực tiếp mua hoặc yêu cầu nhà thầu mua nhiều xe ôtô con, loại đắt tiền, nhưng không phục vụ cho dự án mà tùy tiện điều động, cho mượn tới 30 xe ôtô các loại.

Cụ thể: Tháng 10/1999, PMU 18 đã mua một xe BMW, biển kiểm soát (BKS) 31A-4645, với mục đích là trang bị cho Tư vấn thiết kế thuộc Dự án cầu quốc lộ 1 - giai đoạn 2. Nhưng khi nhận xe về, PMU 18 không giao xe cho Tư vấn thiết kế. Ngày 3/11/1999, Bùi Tiến Dũng ký quyết định điều động chiếc xe này cho Công đoàn ngành GTVT mượn, mặc dù Bùi Tiến Dũng biết Công đoàn ngành GTVT là đơn vị hành chính sự nghiệp của Bộ GTVT, không liên quan đến các dự án do PMU18 quản lý.

Với cung cách "hào phóng" theo kiểu "tiền chùa", Bùi Tiến Dũng còn chỉ đạo cho mượn nhiều xe ôtô khác, có những đơn vị mượn xe không thuộc ngành GTVT. Tổng cộng, số xe mà PMU18 cho mượn là 7 chiếc. Việc đó đã gây thiệt hại cho Nhà nước khoảng 2,2 tỷ đồng, đồng thời, vi phạm Nghị định số 14/1998/NĐ-CP về quản lý tài sản, ban hành ngày 6/3/1998 của Chính phủ.

Đấy là xe cho mượn. Còn xe ông Bùi Tiến Dũng sử dụng thì ra sao? Bất chấp qui định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng xe ôtô trong các cơ quan hành chính sự nghiệp, doanh nghiệp Nhà nước (ban hành kèm theo Quyết định số 122/1999/QĐ-TTg ngày 10/5/1999 của Thủ tướng Chính phủ), trong thời gian nắm quyền, Bùi Tiến Dũng đã sử dụng 2 xe ôtô không đúng tiêu chuẩn. Đó là chiếc Mercedes E240, BKS: 31C-6868, trị giá khi mua 1,57 tỷ đồng và chiếc Toyota Camry 3.0, BKS: 31B-1819, trị giá khi mua hơn 1 tỷ đồng. Kết quả giám định giá trị thiệt hại 2 chiếc xe này khoảng 450 triệu đồng.

Trách nhiệm từ những thiệt hại do cho mượn xe và sử dụng xe không đúng tiêu chuẩn thuộc về Bùi Tiến Dũng, nguyên Tổng giám đốc PMU18. Vì vậy, Viện KSND tối cao đã quyết định truy tố Bùi Tiến Dũng về tội "Cố ý làm trái qui định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng", theo khoản 3, điều 165 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, tại bản án phúc thẩm đã có hiệu lực pháp luật, Bùi Tiến Dũng bị Toà phúc thẩm TAND tối cao tại Hà Nội tuyên phạt 13  năm tù về các tội đánh bạc và đưa hối lộ.

Hệ lụy của cơ chế "xin - cho"

Như trên đã đề cập, PMU18 là đơn vị đại diện cho chủ đầu tư trong việc triển khai thực hiện các dự án sử dụng vốn ODA và các nguồn vốn hỗ trợ khác. Vì vậy, PMU18 có quyền lực rất lớn đối với các nhà thầu. Các nhà thầu muốn nghiệm thu, thanh toán các dự án thuận lợi đều phải được sự chấp thuận của PMU18. Đây là một kẽ hở trong cơ chế "xin - cho".

Lợi dụng "ảnh hưởng ngầm" của PMU 18 đối với các nhà thầu và qui định "Tiêu chuẩn kỹ thuật" được ghi trong hợp đồng kinh tế giữa PMU18 và các nhà thầu, trong đó có điều khoản qui định về việc thuê nhà, thuê xe... cho Tư vấn giám sát, một số đối tượng trong PMU18 đã có hành vi tham ô tài sản thông qua việc cho thuê khống nhà ở và xe ôtô.

Cụ thể: Trong gói thầu xây lắp số 18CC-18-05 ngày 6/10/2000 giữa nhà thầu liên danh Tổng Công ty xây dựng Thăng Long - Tổng Công ty xây dựng Sông Đà - Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông phía Bắc (gói thầu 1) ký với PMU18 , phía nhà thầu phải cung cấp nhà ở cho kĩ sư tư vấn để tư vấn thực hiện nhiệm vụ giám sát đối với công trình thi công quốc lộ 18.

Phạm Tiến Dũng, lúc đó là Phó trưởng phòng PID6 - PMU18 đã bàn với vợ là Lê Thị Thanh Hòa (nguyên chuyên viên Phòng kinh tế kế hoạch PMU18) yêu cầu Ban điều hành gói thầu 1 phải thuê ngôi nhà của vợ chồng Dũng - Hòa tại phố Thái Thịnh, phường Láng Hạ, quận Đống Đa, Hà Nội với giá 1.000 USD/tháng để làm nhà ở cho Tư vấn giám sát.

Đây là hợp đồng khống vì vợ chồng Dũng - Hòa không giao nhà cho Ban quản lý gói thầu 1, nhưng vẫn lập 6 giấy đề nghị thanh toán để yêu cầu Ban quản lý gói thầu 1 chi trả, nhằm chiếm đoạt số tiền 270 triệu đồng.

Bùi Tiến Dũng trước vành móng ngựa.

Tại Cơ quan điều tra, ông Đinh Cao Thắng, Giám đốc Ban điều hành gói thầu 1 và ông Nguyễn Văn Thanh, kế toán gói thầu 1 khai: Phạm Tiến Dũng đã yêu cầu Ban điều hành gói thầu 1 phải ký hợp đồng thuê nhà của vợ chồng Dũng thì mới thanh toán cho hạng mục cung cấp trang thiết bị văn phòng, vì vậy ông Thắng đành phải chấp thuận...

Trước đó, cũng ngôi nhà  ở phố Thái Thịnh của vợ chồng Dũng - Hòa; bằng thủ đoạn tương tự, Phạm Tiến Dũng cùng vợ là Lê Thị Thanh Hòa đã ký hợp đồng khống cho Ban quản lý gói thầu 4 thuê với giá 1000 USD/tháng và chiếm đoạt 70 triệu đồng từ Ban quản lý gói thầu 4.

Ngoài ra, vợ chồng Dũng - Hòa, còn thông qua bà Nguyễn Thị Thanh Hải, có một ngôi nhà ở phố Thái Thịnh không có người ở, để ký hợp đồng khống giữa bà Hải và Ban quản lý gói thầu 2, chiếm đoạt 196 triệu đồng, cho bà Hải 20 triệu đồng...

Phạm Tiến Dũng còn là bị can trong vụ tiêu cực tại cầu Bãi Cháy (Quảng Ninh) do PMU18 là chủ đầu tư, đồng thời là mắt xích quan trọng trong những vụ việc tiêu cực tại PMU18, nhưng trong thời gian bị tạm giam, do mắc bệnh đã chết. Vì vậy, Viện KSND tối cao có quyết định đình chỉ vụ án đối với bị can Phạm Tiến Dũng. Nhưng Lê Thị Thanh Hòa (vợ Dũng) thì phải chịu trách nhiệm về hành vi tham ô tài sản như đã nêu trên.

Không chỉ có vợ chồng Phạm Tiến Dũng - Lê Thị Thanh Hòa, Cơ quan điều tra Bộ Công an còn xác định hành vi tham ô thông qua việc cho thuê nhà, thuê ôtô con và làm lương khống của các đối tượng. Trong đó Nguyễn Thanh Sơn, chuyên viên phòng triển khai các dự án PID6 thông qua việc cho thuê nhà khống chiếm đoạt 225 triệu đồng; Vũ Mạnh Tiên, nguyên Phó chánh văn phòng PMU18 thông qua việc lập hợp đồng khống cho thuê xe ôtô và cho thuê trụ sở đã chiếm đoạt 690,5 triệu đồng; Bùi Thu Hạnh, nguyên cán bộ Phòng tài chính - kế toán PMU18 đã chiếm đoạt số tiền trong khoản lương khống là 53,2 triệu đồng. Như vậy, tổng số tiền các đối tượng đã tham ô trong vụ án này khoảng 1,48 tỷ đồng.

Bị can Vũ Mạnh Tiên, nguyên Phó chánh văn phòng PMU18, trước đó trong phiên tòa xét xử Bùi Tiến Dũng, đã bị TANDTC tuyên phạt 7 năm tù về tội đánh bạc và đưa hối lộ.

Ông Nguyễn Việt Tiến (trái) đã được Viện KSND tối cao miễn trách nhiệm hình sự.

Quá trình phát hiện những tiêu cực tại PMU18, Cơ quan điều tra - Bộ Công an đã khởi tố và bắt giam ông Nguyễn Việt Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ GTVT về tội cố ý làm trái qui định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng; thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng và lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Sau một thời gian điều tra, đến ngày 28/3/2008, ông Nguyễn Việt Tiến đã được đình chỉ, miễn trách nhiệm hình sự về các tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, tội cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng và tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo Quyết định số 13/VKSTC-V1A.

Tại cáo trạng lần này, Viện KSND tối cao đã có những kết luận về ông Nguyễn Việt Tiến. Theo đó, một số hành vi như điều động xe ôtô, ký duyệt hỗ trợ kinh phí san nền chợ Trại Sen (Hải Dương) là theo thẩm quyền và không cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, ông Nguyễn Việt Tiến cũng có những sai phạm như thiếu kiểm tra đôn đốc, để xảy ra nhiều vi phạm ở PMU18.

Song, Viện KSND tối cao nhận thấy: Quản lý, sử dụng vốn ODA là lĩnh vực có liên quan đến nhiều ngành, nhiều dự án; thực hiện nhiều giai đoạn trên phạm vi, địa bàn rộng; chính sách pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực này chưa đầy đủ. Việc xảy ra vi phạm pháp luật tại PMU18 là trách nhiệm trực tiếp của Ban lãnh đạo đơn vị này. Bản thân ông Nguyễn Việt Tiến có những đóng góp nhất định cho việc khai thác, quản lý, tổ chức thực hiện các dự án từ nguồn vốn ODA, phát triển hạ tầng GTVT Việt Nam. Vì vậy, có căn cứ để miễn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ông Nguyễn Việt Tiến.

Vụ tiêu cực tại PMU18 là một vụ án có nhiều tình tiết phức tạp, được dư luận quan tâm trong một thời gian dài. Quá trình điều tra, Cơ quan điều tra - Bộ Công an đã phải bóc tách, cá thể hóa hành vi của từng đối tượng liên quan nhằm xử lý triệt để. Do vậy, từ những phát hiện ban đầu, đến nay Cơ quan điều tra - Bộ Công an đã bóc tách và hoàn tất giai đoạn điều tra 3 vụ án; trước đó, đã xét xử sơ phúc thẩm hành vi đánh bạc và đưa hối lộ của Bùi Tiến Dũng và đồng bọn.

Hồ sơ vụ án này sẽ được Viện KSND tối cao ủy quyền cho Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội giữ quyền công tố khi xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân TP Hà Nội